İngiltere merkezli Farsça yayın yapan İran International televizyonu, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Azerbaycan’a gerçekleştirdiği ziyareti mercek altına aldı. Caliber.Az ise söz konusu analizi okuyucularına uyarlanmış şekilde sundu.
Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’ın ziyareti, 2022’den bu yana İran’dan Azerbaycan’a yapılan ilk üst düzey temas olmasıyla dikkat çekiyor. Bu ziyaretin hemen ardından İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun da Bakü’ye gidecek olması, Güney Kafkasya’da etkisi giderek artan jeopolitik rekabetin boyutlarını gözler önüne seriyor. Enerji hatları, güvenlik iş birlikleri ve altyapı projelerinin kesişim noktası haline gelen bölgede, Tahran ve Tel Aviv nüfuz mücadelesi yürütüyor.
Tahran-Bakü hattında normalleşme arayışı
İran-Azerbaycan ilişkileri, 2023 yılında Azerbaycan’ın Tahran Büyükelçiliği’ne düzenlenen saldırı sonrası büyükelçilik personelinin tahliye edilmesi ve diplomatik faaliyetlerin askıya alınmasıyla ciddi şekilde gerilmişti.
Bölgedeki en önemli ihtilaf noktalarından biri de Zengezur Koridoru. Azerbaycan’ı Nahçıvan’a Ermenistan üzerinden bağlamayı hedefleyen proje, İran tarafından bölgesel nüfuzuna ve Ermenistan’la olan bağlantısına tehdit olarak görülüyor. Ancak 2024 sonunda Hazar Denizi’nde yapılan İran-Azerbaycan ortak deniz tatbikatı ve Rusya’nın da dahil olduğu Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru’ndaki ilerleme, ilişkilerde yumuşama sinyalleri veriyor.
Pezeşkiyan’ın ziyareti, Zengezur gibi tartışmalı başlıklardan çok enerji gibi pratik iş birliklerine odaklanıyor.
– İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, resmi ziyaret için Azerbaycan’da.
Bakü’ye gelen Pezeşkiyan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından karşılandı. pic.twitter.com/UKmO9Tg1Gp
— Caseshot (@caseshoot) April 28, 2025
Netanyahu’dan stratejik adım
İsrail Başbakanı Netanyahu’nun yakın zamanda planlanan Bakü ziyareti, Tahran’ın artan diplomatik hamlelerine karşılık olarak değerlendiriliyor. Bu ziyaretin ana hedeflerinden biri de İsrail ile Türkiye arasındaki gerilimi azaltmak için Azerbaycan’ın arabuluculuğunu devreye sokmak.
Uzun vadede Tel Aviv yönetimi, Azerbaycan’ın Abraham Anlaşmaları’na dahil edilmesini de hedefliyor.
Güney Kafkasya’da etki savaşı
Tüm bu gelişmeler, Güney Kafkasya’da artan bölgesel rekabetin bir yansıması. Türkiye ve İsrail, Zengezur Koridoru’nu bölgesel bağlantıları artıracak stratejik bir fırsat olarak görürken; İran, bu projeyi doğrudan kendisine karşı gelişen bir hamle olarak yorumluyor.
İsrail, Karabağ meselesinde Azerbaycan’ı açıkça destekliyor. Suriye’de ise hem İsrail hem Türkiye, İran’ın etkisini sınırlamayı amaçlıyor. Ermenistan’ın Batı’ya yönelmesi ise Tahran’ın stratejik endişelerini daha da derinleştiriyor.
İsrail için Azerbaycan, istihbarat ve enerji çeşitliliği açısından kritik bir merkez niteliğinde. Bu da Tel Aviv’in Güney Kafkasya stratejisinde Bakü’nün rolünü daha da artırıyor.
Yeni dengelere kapı aralanıyor
Pezeşkiyan’ın ziyareti, İran’ın Azerbaycan’la ilişkilerinde taktiksel bir yeniden konumlanma arayışına işaret ediyor. Bu temas, kırılma noktasından ziyade, bölgesel dengelerin değiştiği bir dönemde yapılan dikkatli bir yeniden değerlendirme olarak öne çıkıyor.
Öte yandan Netanyahu’nun yaklaşan ziyareti, bu stratejik rekabete yeni bir katman ekleyerek Azerbaycan’ın rakip güçler arasında kritik bir arabulucu rolü üstlenmesine zemin hazırlıyor.
Sonuç olarak, bu iki ziyaret sadece İran-Azerbaycan ilişkilerinin seyrini değil, aynı zamanda Güney Kafkasya’daki daha geniş kapsamlı jeopolitik dönüşümün yönünü de belirleyecek.
