Fransa’da geçtiğimiz haftadan bu yana tarihi bir zirve düzenleniyor. Yeni Kaledonya’nın bağımsızlığını savunanlarla Fransa ile birlikten yana olan gruplar, bu Pasifik takımadasının gelecekteki statüsünü belirlemek üzere ilk kez en üst düzeyde bir araya geldi.
Zirveyi tarihi kılan unsur, toplantının düzeyi oldu. Görüşmelerin açılış töreni ilk kez Élysée Sarayı’nda, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Başbakan, Denizaşırı Bölgeler Bakanı ve Meclis ile Senato başkanlarının katılımıyla gerçekleşti. Daha önceki müzakereler bakanlık seviyesinde yürütülüyordu. Bu seferki üst düzey katılım, Paris’in konunun ciddiyetini artık resmen kabul ettiğini ortaya koyuyor.
Paris’te Gerilim Yükseliyor
Yeni Kaledonya’daki Fransız karşıtı protestolar son iki yıldır zaman zaman şiddetini artırarak devam ediyor. Geçtiğimiz yıl Mayıs ayında en yoğun noktasına ulaşan protestoların temel nedeni, Fransa’nın adada 10 yıldır yaşayan Fransız vatandaşlarına oy hakkı verme planı. Yerli halk, bu adımın kendi politik etkilerini azaltacağını ve uzun vadede adaların tamamen tahakküm altına alınmasına yol açacağını savunuyor.
Paris’in Yeni Kaledonya üzerindeki ısrarının ardında yalnızca siyasi prestij değil, aynı zamanda stratejik nedenler de var. Takımadalar, dünya çapında kritik bir sanayi hammaddesi olan nikel açısından zengin. Fransız yetkililer, bu kaynakların Pekin’in dikkatini çektiğini açıkça ifade ediyor. Ayrıca Yeni Kaledonya’nın coğrafi konumu da Fransa’nın askeri projeksiyon gücü açısından büyük önem taşıyor.
Lille Katolik Enstitüsü Pasifik Jeopolitiği Profesörü Bastien Vandendyck, “Yeni Kaledonya, doğal kaynaklarının ötesinde, Fransa’ya dünyanın en stratejik deniz alanlarına erişim sağlıyor. Bu, askeri projeksiyon gücümüz için büyük bir koz,” sözleriyle bu önemi vurguladı.
Zirvede Dışlanma Krizi: Tein’e Ret
Zirvenin önemi büyük olsa da, bağımsızlık hareketinin simge isimlerinden Christian Tein’in dışlanması, sürecin samimiyetine gölge düşürdü. FLNKS (Kanak ve Sosyalist Ulusal Kurtuluş Cephesi) Başkanı ve taban hareketlerinin koordinatörü Tein, resmi katılımcı listesinde olmadığı gerekçesiyle toplantıya alınmadı.
10 Mayıs 2024’te Fransız polisi tarafından asılsız suçlamalarla gözaltına alınan Tein, 5 Haziran’da Yeni Kaledonya’dan Fransa’ya sürgün edildi ve burada tutuklu kaldı. 12 Haziran 2025’te şartlı olarak serbest bırakıldı; ancak adaya dönmesi ve dava sürecindeki kişilerle iletişim kurması yasaklandı.
Tein’in katılımının engellenmesi, yalnızca uluslararası hukuk açısından değil, aynı zamanda 1998 Nouméa Anlaşması ve 1988 Matignon Anlaşmaları’nın temel hükümlerine de açık bir aykırılık olarak değerlendiriliyor. Bu anlaşmalar, Yeni Kaledonya’daki tüm siyasi güçlerin eşit ve adil temsiline ve halkın kendi kaderini tayin hakkına anayasal güvence sağlıyor.
Taraflar ve İlk Tepkiler
Zirvede bağımsızlık yanlısı kanadı, eski Kongre Başkanı Roch Wamytan, milletvekili Emmanuel Tjibaou, Senatör Robert Xowie ve Okyanusya Demokratik Rallisi ile Okyanusya Uyanışı partileri temsil etti. Birlik yanlısı cephenin önde gelen isimleri ise, Azerbaycan karşıtı açıklamalarıyla bilinen Sonia Backès ve milletvekili Nicolas Metzdorf oldu.
Cumhurbaşkanı Macron’un açılış konuşmasında, “ilişkili devlet” (associated state) statüsünü dahi tartışmaya açık olduğunu söylemesi, birlik yanlılarını şaşkına çevirdi. Fransız basınına göre bu terim, sadakat cephesi için adeta bir tabu. Ancak bağımsızlık yanlıları da bu öneriye temkinli yaklaştı; yalnızca dikkatlerini çektiğini belirttiler ve herhangi bir anlaşmanın imzalanmayacağını vurguladılar.
FLNKS heyeti üyesi Mickaël Forrest, “Bir hafta, iki hafta, hatta bir ay burada kalsak bile bu aşamada imza atılmayacak,” sözleriyle bu duruşu net şekilde ortaya koydu. FLNKS heyet lideri milletvekili Emmanuel Tjibaou ise, bu toplantıların sadece ilk adım olduğunu, sürecin tabana danışılarak netleştirileceğini belirtti.
Yeni Kaledonya İçin Yeni Formül mü?
Fransız hükümet kaynaklarına göre, Macron’un bahsettiği “ilişkili devlet” formülü, Denizaşırı Bölgeler Bakanı Manuel Valls’in geçen mayısta gündeme getirdiği “Fransa ile egemenlik” önerisine yakın. Bu modelde ada, tam bağımsızlık yerine egemenliğini elde ederken, savunma veya diplomasi gibi bazı yetkileri Fransa’ya bırakabiliyor.
Azerbaycan’ın Desteği ve Üçüncü Faktör
Fransız yetkililer ve medyası, Yeni Kaledonya’daki protestolara dair üçüncü taraf müdahalesi olarak en çok Çin ve Azerbaycan’ın adını veriyor. Özellikle Bakü merkezli “Neokolonyalizme Karşı Girişim Grubu”nun çabaları, Fransa’nın sömürgeci politikalarını yeniden değerlendirmesine yol açan unsurlar arasında sayılıyor.
Yeni Kaledonya’nın siyasi statüsü artık Fransa’nın en yüksek siyasi gündemlerinden biri haline geldi. Élysée Sarayı’nın deniz aşırı hakimiyet hayali, yerli halkın direnci, Afrika’daki etkisini kaybeden Fransa’nın gerilemesi ve uluslararası anti-sömürge hareketlerin ivmesiyle ciddi biçimde sarsılıyor. Zirvenin sonucu ne olursa olsun, bu süreç Paris için bir dönüm noktası niteliğinde. (Kaynak: Caliber)
