Erivan’ın Avrupa’ya yönelik politikaları nedeniyle Ermenistan-Rusya ilişkilerinde artan gerilim devam ederken, Ermeni hükümeti Moskova’ya yönelik yeni bir adım attı. Ermenistan, Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (KGAÖ) Sekretaryası’na, 2024 yılı bütçesine ilişkin kararı imzalamaktan kaçındığını ve dolayısıyla örgütün finansmanına katılmayacağını resmi olarak bildirdi.
Aslında Ermenistan, KGAÖ’ye mali desteğini Mayıs 2023’te durdurmuştu. O dönemde Ermenistan Dışişleri Bakanlığı, ülkenin 2024’te örgütün finansmanına katılmama kararı aldığını açıklamıştı. Başbakan Nikol Paşinyan ise KGAÖ üyeliğinin fiilen askıya alındığını, bunun nedeninin örgütün Azerbaycan ile yaşanan çatışmalar sırasında harekete geçmemesi olduğunu savunmuştu. Paşinyan, “Şu anda faaliyetimizi fiilen askıya aldıysak ve sorunlar çözülmezse, bunu hukuki olarak da yapacağız” ifadelerini kullanmıştı.
Moskova’nın Tepkisi
Eylül 2024’te Paşinyan, KGAÖ’ye katılımı askıya almanın şimdilik yeterli olduğunu, ancak Ermenistan’ın örgütten tamamen ayrılma sürecinin ne zaman gerçekleşeceğini söylemek için erken olduğunu belirtmişti. Aralık ayında ise Ermenistan Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada KGAÖ ile ilişkilerde “geri dönüşü olmayan bir noktaya” ulaşıldığını ifade etmişti.
Moskova’nın bu sert çıkışa yanıtı gecikmedi. Rusya Federasyon Konseyi Uluslararası İlişkiler Komitesi Başkan Yardımcısı Vladimir Cabarov, Paşinyan’ın sözlerine ilişkin yaptığı açıklamada, ABD’nin Ermenistan için Rusya ve KGAÖ ülkelerinin yerini alamayacağını belirtti. Ukrayna örneğini veren Rus yetkili, Kiev’in Moskova yerine Washington ile ilişkilerini güçlendirme çabasının felaketle sonuçlandığını hatırlattı.
Rusya, Ermenistan’ın tamamen Batı’ya yönelmesi durumunda ülkenin Ukrayna’ya benzer bir felaket senaryosuyla karşılaşabileceğini diplomatik bir dille ifade etti. Moskova, Erivan’a dış politikadaki yön değişiminin yaratacağı riskleri sık sık hatırlatsa da Ermenistan yönetimi bu uyarıları dikkate almıyor gibi görünüyor.
Bu bağlamda, Ermenistan Parlamentosu’nda Avrupa entegrasyonuna yönelik tartışmaların yeniden gündeme gelmesi dikkat çekici. Ermenistan Ulusal Meclisi, kısa süre önce ülkenin Avrupa Birliği’ne (AB) katılım sürecini başlatan yasa tasarısını ikinci ve son okumada kabul etti. Bu gelişme Moskova’nın dikkatinden kaçmadı ve Rusya, Erivan’dan dış politikası konusunda netlik talep etti.
Ermenistan’ın Batı’ya Yakınlaşması ve KGAÖ’den Kopuş Senaryosu
Rusya, Ermenistan’ın KGAÖ’ye olan taahhütlerini yerine getirmesini, özellikle de finansal yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesini istiyor. Ancak Erivan, hem KGAÖ toplantılarını hem de mali katkılarını açıkça görmezden gelerek örgüte ve özellikle Moskova’ya karşı tavır alıyor.
Aynı zamanda, Ermenistan yönetimi Batı ile askeri işbirliğini hızlandırarak Avrupa Birliği’ne daha fazla yakınlaşmaya çalışıyor. Bu durum Moskova’da giderek artan bir rahatsızlık yaratıyor. Rus uzmanlar, Erivan’ın KGAÖ’den ayrılma sürecinin Batılı ortaklarının yönlendirmesiyle ilerlediğini düşünüyor.
Rusya’nın, Ermenistan’ın Batı’ya yönelmesini engellemek için çeşitli baskı araçlarını devreye sokabileceği konuşuluyor. Rus uzman Dmitriy Verhoturov, Caliber.Az ile yaptığı röportajda, Erivan’ın KGAÖ’den ayrılmasının Batılı ülkelerin teşvikiyle gerçekleştiğini öne sürdü.
Verhoturov’a göre, Ermenistan, Rusya’nın desteği olmadan Türkiye ve Azerbaycan karşısında yalnız kalabilir. Avrupa’nın bölgesel krizlere doğrudan müdahale etmeyeceğini belirten uzman, Ukrayna’nın Batı desteğiyle nasıl büyük bir savaşın içine sürüklendiğini ve sonuçta ülkenin yıkıma uğradığını hatırlattı.
“Ermenistan, Azerbaycan Zengezur Koridoru’nu talep ettiğinde direnemeyebilir. Rusya ya da Avrupa, Erivan’ın yanında durmaz. Bu süreç, Ermenistan için çok daha sert ve radikal sonuçlar doğurabilir. Karabağ’ın kaybından ders almayan Ermeni yetkililer, şimdi de devletin varlığını tehlikeye atıyorlar. Bu politikalar, bölge ülkelerine Ermenistan’ın ortadan kalkmasını normal bir senaryo olarak görmeleri için tüm nedenleri sunuyor”, dedi Verhoturov.
Bu açıklamalar, Moskova’nın Ermenistan üzerindeki baskısını artırmaya hazırlandığını gösteriyor. Ancak Erivan’ın Batı’ya yöneliminde ne kadar ısrarcı olacağı ve Rusya’nın bu duruma nasıl bir yanıt vereceği merak konusu.
